Oorlog op het wad

Geplaatst door
IMG_0923
Bunkerresten, Midsland aan Zee

Nog even en mijn meivakantie begint op het wad. Vorig jaar waren we met 4 mei op Terschelling bij de dodenherdenking. Een bijzondere ervaring om op een zonnige meiavond met honderden mensen letterlijk stil te staan bij anonieme soldaten die het leven lieten en op de Longway levenslang kregen.

De Zwijgers

Misschien dat we 4 mei ’s avonds weer naar West rijden om mee te lopen in de stille tocht om de anonieme stervelingen te herdenken die voor ons hebben gevochten de vrijheid terug te brengen in ons land.  Ik ben van na de oorlog. Ik ken de oorlog van verhalen, van boeken en van een heel oude tv-serie van de historicus Lou de Jong. Bij mij thuis werd nooit gesproken over de oorlog. Ik kreeg nooit te horen wat mijn vader toen deed als 16 jarige. Wel vernam ik later iets over zijn beste vriend die in het verzet had gezeten. Ook deze man gedroeg zich als waardige nazaat van Willem de Zwijger. Kaken op elkaar, stijf dicht, mond op slot als een penitentiaire inrichting.

Toen ik zelf volwassen was geworden, deed ik enkele pogingen de vriend die ondertussen een half Bekende Nederlander was geworden, te verleiden om zijn verhaal over zijn oorlog aan mij te vertellen. Geen respons, nul komma nul. Beide mannen zijn niet meer en zwijgen voorgoed als het graf. Gemiste kans wat mij betreft.

Longway

De oorlog op de Waddeneilanden is weer een heel ander verhaal dan op de wal, net zoals alles daar op die zandplaten anders is dan bij ons gewone stervelingen op het vaste land.  Er werden bunkers gebouwd als een onderdeel van de Atlantikwall, een verdedigingslinie van noord naar zuid van 5300 km lang. Ik schreef daar onlangs over onder de titel van Bunkerliefde. Er spoelden in de zomer van 1940 acht lichamen van militairen op het eiland aan en even later nog eens zeven. Zoiets was nog nooit voorgekomen, zoveel lichamen tegelijk. Er werd door de Duitsers op Terschelling een radarpost gebouwd om de geallieerde vliegtuigen, die naar Duitsland vlogen voor het uitvoeren van bombardementen, te onderscheppen. Toen de radarpost in werking werd genomen nam het aantal neergeschoten vliegtuigen sterk toe. Dit had tot gevolg dat er steeds meer lichamen van vliegtuigbemanningen geborgen werden. Om alle lijken te begraven kwam er een nieuwe begraafplaats aan de Longway.

De oorlog op Terschelling vormde jarenlang het onderzoeksgebied van de Harlinger journalist en historicus Johan van der Wal die nu tien jaar geleden op het onderwerp van de Duitse bezetting op Terschelling promoveerde. De titel van zijn proefschrift luidde: ‘We vieren het pas als iedereen terug is’, Terschelling in de Tweede Wereldoorlog. Ik citeer een conclusie van Van der Wal:

Terschelling was tijdens de Duitse bezetting van 1940 – 1945 een van de rustigste plekken in ons land. Toch was een relatief groot detachement Duitse militairen op het eiland gelegerd. Gedurende enkele jaren telde Terschelling op elke drie inwoners zelfs twee Duitsers. Het is niet verwonderlijk dat op het strikt geïsoleerde eiland tal van relaties tussen beide groepen ontstonden. Vrijwel alle op het eiland aanwezige mannen hebben in deze periode voor de Duitse bezettingsmacht gewerkt.

Oosterend klaprozen

Zorgzaam

Voordat wij vervallen in de discussie of iemand goed of fout was in de oorlog, wijst Van der Wal op de grote onderlinge solidariteit onder de Terschellinger bevolking, die door hem als een ‘zorgzame samenleving’ wordt getypeerd. De zorg uitte zich onder meer in het verlenen van steun aan zeemansvrouwen wier mannen tijdens de oorlogsjaren in geallieerde dienst op de Nederlandse koopvaardijvloot voeren.  De zorgzame samenleving was blijkbaar in de oorlog ook een realiteit net zoals die dat tegenwoordig nog is. Ik denk aan de burenplicht: in de dorpen van Oost-Terschelling voelen de eilanders de zorg die de bewoners voor elkaar hebben, zoals hulp bij de bouw van huizen of bij de begrafenis van overleden dorpsgenoten. Ik denk aan de ontelbare hoeveelheid vrijwilligers op een eiland die de eilandersamenleving maken tot wat ie is. IJs en oorlogen verbroederen. De kracht van gemeenschappen kun je afmeten aan de mate van de zorgzaamheid voor de samenleving en voor je naaste buren. Daar denk ik 4 mei aan op Terschelling, al of niet bij een begraafplaats.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.