Over oude en nieuwe routes naar de onbekende oorden: Springtij, de Gouden Eeuw & de Halve Maen

Geplaatst door

img_2591

Mensen veranderen de wereld. Maar er zijn schepen, die de loop der geschiedenis hebben veranderd.  De Batavia, de Zeven Provinciën, de Oranje, de Willem Ruys, in dat illustere rijtje van maritieme iconen hoort de Halve Maen thuis. Het staat voor het wezen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in het eerste kwart van de zeventiende eeuw; ondernemingszin, handelsgeest en het geloof de wereld aan te kunnen. Voor altijd verbonden met de bijzondere relatie tussen Nederland en de Verenigde Staten.  Dit VOC-schip komt  20 september naar Terschelling ter gelegenheid van Springtij.

Om de noord

Vijfhonderd jaar geleden zochten koene mannen als Willem Barentsz en Henry Hudson nieuwe routes naar het Verre Oosten. Vele pogingen strandden door ijsbergen en bevroren zeeën. Onlangs lukte het een tankschip om in 17 dagen een snelle route naar het oosten te vinden om de noord naar Korea. Met dank aan global warming.

Ons huidige leven is gevormd door het leven van onze voorvaderen in de 17e eeuw. De Tachtigjarig oorlog en de Gouden Eeuw hebben ons geen windeieren gelegd. Nederland als economische grootmacht, Amsterdam als de wereldstad, een vloot van tweeduizend schepen, slavernij, aandelenhandel, de Nederlandse taal, de boekdruk,- schilder- en letterkunst, vrijheid van godsdienst, de opvang van vluchtelingen, de opkomst van de wetenschap. De grachten gegraven, de meren ontpolderd, Amsterdam met zeker 200.000 inwoners een mondiale grootmacht van formaat, talloze immigranten vinden hun weg er naar toe. De wereld verandert, de wereld wordt ontdekt, the sky is the limit.

De verstoring van de middeleeuwse orde lijkt het resultaat van  een succesvolle combinatie van  ondernemersgeest en ontdekkingszin. De bloei van Nederlandse economie en cultuur zijn onlosmakelijk verbonden met de ontstaansgeschiedenis van de VOC die in 1602 begon.

Geld als kolkend bloed

De reizen van Willem Barentsz (1596), de Halve Maen (1609), de Eendracht  en de Hoorn (1615) voeren langs onbekende routes  langs de noord of de zuid via de  Azoren, langs  Afrika en Australië,  om na 30.000 km en acht maanden  aan te meren bij de Indische eilanden en er handelswaar als kruiden, koffie en thee in te slaan. Voor het eerst kunnen 17e eeuwers beleggen op langere termijn. Met honderden aandeelhouders die veelal pas na tien jaar hun eerste rendement uitbetaald krijgen, wordt de VOC de eerste Nederlandse multinational. Het verdiende geld circuleert als  kolkend bloed  door de economie, in ruimtelijke ordening (de polders), grachtenhuizen en buitenplaatsen. De Amsterdamse schouwburg opent haar deuren in 1637, Vondel, Bredero, Hooft zijn de literaire helden, Rembrandt, Potter en Hals  bouwen roem dankzij de economische bloei en de ijdelheden van burgemeesters en kooplieden.

De impact van de grote veranderingen in de Gouden Eeuw reikt veel verder dan de grenzen van de Nederlanden. Een voorbeeld. Na de reis van de Halve Maen in 1609 verschenen al in 1610 de eerste Hoornse handelaren op de Hudsonrivier. Ze hadden gehoord over de mogelijkheden om met de indianen te handelen in bevervellen. Deze handel gooide het machtsevenwicht tussen de verschillende indiaanse stammen overhoop, met oorlog tot gevolg. De grote vraag naar beverbont in Holland had grote gevolgen voor het leven van Noord-Amerikaanse Indianen. Ad Geerdink, directeur van het Westfries Museum over die impact: “De ontwikkelingen in Nederland, die enorme explosie van ondernemingsgeest en handelsdrift is als een steen in de vijver, de kringen reiken tot de meest afgelegen kusten.”

De beste wensen voor 2010

Actueel

Investeren (De cost gaet voor de  baet uyt) en bezuinigen, immigreren en inburgeren, kompas en GPS, zandloper en stopwatch, logboek en email, boekdrukkunst en internet, Barentsz, Bontekoe en de Volvo Ocean Race, tolerantie en intolerantie, vrijheid van  meningsuiting, vrijheid van godsdienst. Hoe actueel wil je het hebben. Het verleden onthuld in het heden, de geschiedenis ligt op straat. Ontdek het verleden in musea en op een replicaschip als de Halve Maen. Springtij maakt het mogelijk in de haven van West-Terschelling, 21-24 september.

Halve Maen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.